Kirsty Williams: Elin Jones, Eleanor Burnham and Nick Bourne have asked to make a contribution to this debate, and I am happy for them to do so. Since I took up the economic development and transport portfolio, I have often likened the Minister's economic focus to that of a Polo mint, as it has a great big hole in the middle. Sometimes I feel that his transport policy follows the same pattern. The heart of Wales line is one of this country's treasures and the Minister, given his family links with the area and the line in particular, should be aware of its attributes and its potential. For the uninitiated among you, the heart of Wales line, originally known as the central Wales line, runs for 121 miles from Swansea to Shrewsbury, via the length of Brecon and Radnorshire, passing through 32 stations, mostly unmanned request stops, including that of Bynea, the village in which I grew up and from where, as a teenager, I used to catch the train to go to Liberal Democrat meetings in Llandrindod Wells. Some would say that the line has a lot to answer for.

Kirsty Williams: Mae Elin Jones, Eleanor Burnham a Nick Bourne wedi gofyn am gael cyfrannu at y ddadl hon ac yr wyf yn fodlon iddynt wneud hynny.Ers imi fod yn gyfrifol am y portffolio datblygu economaidd a thrafnidiaeth, yr wyf yn aml wedi cyffelybu ffocws economaidd y Gweinidog i'r 'Polo mint', gan fod iddo dwll mawr yn y canol. Weithiau teimlaf y bydd ei bolisi trafnidiaeth yn dilyn yr un patrwm. Ystyrir rheilffordd Calon Cymru fel un o drysorau'r wlad hon, ac o gofio cysylltiadau teuluol y Gweinidog â'r ardal a'r rheilffordd yn arbennig, dylai fod yn ymwybodol o'i phriodoleddau a'i photensial. I'r rheini ohonoch nad ydych yn gyfarwydd â hi, mae rheilffordd Calon Cymru, a adwaenwyd yn wreiddiol fel rheilffordd canol Cymru, yn mesur 121 milltir o hyd ac yn mynd o Abertawe i Amwythig, ac o un pen i Frycheiniog a Maesyfed i'r llall gan basio drwy 32 o orsafoedd, a'r rheini yn bennaf yn orsafoedd lle nad oes neb ar ddyletswydd lle yr ydych yn gofyn i'r trên aros, gan gynnwys gorsaf Bynea, y pentref lle'm magwyd. Oddi yno, yn fy arddegau, arferwn ddal y trên i fynd i gyfarfodydd y Democratiaid Rhyddfrydol yn Llandrindod. Byddai rhai yn dweud bod gan y rheilffordd honno lawer i ateb drosto.

The line was opened in a piecemeal fashion by five railway companies between 1839 and 1868. Since then, it has enjoyed mixed fortunes, with the rise of the spa towns of mid Wales and the Glanrhyd bridge disaster of 1987, when three people lost their lives. At present, as part of the Arriva all-Wales franchise, four trains a day run each way from Monday to Saturday, with two trains on a Sunday. It should be acknowledged that the Sunday service is part funded by the Welsh Assembly Government and local authorities, for which we are grateful. All trains run end to end on a journey that lasts approximately four hours, through some of the most dramatic scenery in Wales. In fact, the line offers everything, from our industrial heartlands in cities such as Swansea, to the seaside, some of our most fantastic countryside, mountains and viaducts, and the rolling countryside of the Marches.

Agorwyd y rheilffordd fesul tipyn gan bum cwmni rheilffordd rhwng 1839 a 1868. Ers hynny, cymysg fu tynged y rheilffordd, gyda thwf trefi'r ffynhonnau yn y Canolbarth a thrychineb pont Glanrhyd yn 1987 pan fu farw tri pherson. Ar hyn o bryd, fel rhan o fasnachfraint Arriva drwy Gymru, mae pedwar trên yn rhedeg y ddwy ffordd bob dydd o ddydd Llun i ddydd Sadwrn gyda dau drên ar ddydd Sul. Dylid cydnabod y caiff y gwasanaeth hwn ar ddydd Sul ei ariannu'n rhannol gan Lywodraeth Cynulliad Cymru ac awdurdodau lleol ac yr ydym yn ddiolchgar iddynt am hyn. Bydd pob trên yn rhedeg o un pen i'r llall ar daith sy'n para oddeutu pedair awr, drwy rai o olygfeydd mwyaf dramatig Cymru. Yn wir, mae'r rheilffordd yn cynnig popeth, o'n canolfannau diwydiannol mewn dinasoedd fel Abertawe, i lan y môr, rhai o'n golygfeydd cefn gwlad mwyaf godidog, mynyddoedd a thraphontydd a chefn gwlad bryniog y Gororau.

The service is provided by 72-seat class 153 trains, for those of you who do not know these things-if you are very lucky, you will get a class 150 train. It enjoys strong local support, with the majority of stations having been adopted by local groups, including those in Llanwrtyd Wells and Dolau, which have both won national awards for their efforts. It has an active travellers association and forum, to which I am grateful for help in preparing for today and for the trip that we made together on the train last Thursday. I believe that it is their enthusiasm, and that of the development officers who work on the line, that has meant that the numbers of passengers increased by 34 per cent between 1993 and 2005, despite a worse timetable. This has largely been achieved through better marketing of the line and innovative promotions, including the new 48-hour ranger ticket, the soup-and-stroll ticket and the rail-and-roast ticket, hosted in conjunction with local hotels and pubs in the area, as well as the jazz trains that run on the first Sunday of every month. The line also runs the only regular parcel traffic service on British Rail routes, with deliveries of fresh fish daily to the Lasswade Country House Hotel in Llanwrtyd Wells, which is well worth a visit.

Darperir y gwasanaeth gan drenau dosbarth 153 ag iddynt 72 o seddau, i'r rheini ohonoch nad ydych yn deall y pethau hyn-os ydych yn lwcus iawn cewch drên dosbarth 150. Caiff gefnogaeth leol gref, ac mae'r rhan fwyaf o'r gorsafoedd wedi'u mabwysiadu gan grwpiau lleol, gan gynnwys y rheini yn Llanwrtyd a Dolau sydd wedi ennill gwobrau cenedlaethol am eu hymdrechion. Mae cymdeithas a fforwm teithwyr gweithgar yn perthyn iddi ac yr wyf yn ddiolchgar iddynt am eu cymorth wrth baratoi ar gyfer heddiw a'r daith a wnaethom ar y trên ddydd Iau diwethaf. Credaf mai eu brwdfrydedd hwy a'r swyddogion datblygu sy'n gweithio ar y rheilffordd sy'n gyfrifol am y ffaith i niferoedd y teithwyr gynyddu 34 y cant rhwng 1993 a 2005, er gwaethaf amserlen waeth. Cyflawnwyd hyn yn bennaf drwy farchnata'r rheilffordd yn well a thrwy hyrwyddiadau arloesol, gan gynnwys y tocyn crwydro 48 awr a'r tocyn 'soup-and-stroll' a'r tocyn 'rail-and-roast' a weithredir ar y cyd â gwestai a thafarndai lleol yn yr ardal, yn ogystal â'r trenau jazz sy'n rhedeg ar Sul cyntaf pob mis. Mae'r rheilffordd hefyd yn gweithredu'r unig wasanaeth cludo parseli rheolaidd ar Reilffyrdd Prydain gan gyflenwi pysgod ffres bob dydd i westy'r Lasswade Country House yn Llanwrtyd, sydd yn werth ymweld ag ef.

Therefore, this is by no means a lame-duck line that no-one wants, uses or appreciates. I would argue that it is one of Wales's most under-exploited transport and tourism assets, which has huge market potential, both locally and further afield. It could play a role in promoting many of the Assembly Government's strategic aims, in terms of its commitment to sustainable development in providing non-car local transport opportunities for local people, economic development, tourism opportunities and health promotion. The line is particularly popular with ramblers, who use it to reach mid Wales before enjoying the walks in the area and the mountain biking and other outdoor pursuit activities that we do so well in Brecon and Radnorshire.

Felly, nid rheilffordd gloff mohoni nad oes ar neb ei heisiau, ac nad oes neb yn ei defnyddio na'i gwerthfawrogi. Buaswn yn dadlau mai hon yw un o'r asedau trafnidiaeth a thwristiaeth sydd wedi'i hyrwyddo leiaf yng Nghymru ac sydd â photensial aruthrol o ran y farchnad, yn lleol a thu hwnt. Gallai chwarae rhan wrth hyrwyddo llawer o nodau strategol Llywodraeth y Cynulliad o ran ei hymrwymiad i ddatblygu cynaliadwy gan ddarparu cyfleoedd trafnidiaeth lleol nad ydynt yn ymwneud â'r car, datblygu economaidd, cyfleoedd twristiaeth a hybu iechyd. Mae'r rheilffordd yn arbennig o boblogaidd gyda cherddwyr, sy'n ei defnyddio i gyrraedd y Canolbarth cyn mwynhau'r llwybrau cerdded yn yr ardal a'r beicio mynydd a'r gweithgareddau awyr agored eraill a wnawn mor dda ym Mrycheiniog a Maesyfed.

What factors hinder realising this potential? First, the timetable is driven by the need to minimise operating costs, rather than to meet the needs of passengers. There are long gaps between trains, between three and five hours, with the last train from each end of the line leaving prohibitively early-5.30 p.m. from Swansea and 5.45 p.m. from Shrewsbury. This means that visitors to the area and local people returning from a day out cannot travel from further afield. For example, a day trip to London for my constituents in Llandrindod Wells, although hugely desirable to them, is impossible.

Pa ffactorau sy'n llesteirio gwireddu'r potensial hwn? Yn gyntaf, caiff yr amserlen ei rheoli gan yr angen i sicrhau'r costau gweithredu lleiaf posibl, yn hytrach na diwallu anghenion teithwyr. Mae bylchau hir rhwng trenau, rhwng tair a phum awr, gyda'r trên olaf o bob pen o'r rheilffordd yn gadael yn anghyfleus o gynnar-5.30 p.m. o Abertawe a 5.45 p.m. o Amwythig. Golyga hyn na all ymwelwyr i'r ardal a'r bobl leol sy'n dychwelyd o ddiwrnod allan deithio ymhellach. Er enghraifft, er y byddai fy etholwyr yn Llandrindod yn mwynhau taith diwrnod i Lundain, nid yw hyn yn bosibl.

Matters will only be made worse by the introduction of Arriva's new standard pattern timetable. It will bring improvements to many parts of the railway infrastructure in Wales, but, unfortunately, the heart of Wales line will be a loser.

Dim ond gwaethygu a wna pethau wrth i Arriva gyflwyno amserlen patrwm safonol newydd. Bydd yn gwella llawer o'r seilwaith rheilffyrdd yng Nghymru, ond yn anffodus, ni fydd rheilffordd Calon Cymru ar ei hennill.

As I have said, the trains run end to end, which again curtails the running of trains at passenger-friendly times. The current 4.36 a.m. service from Swansea starts at that time not because there is a barrage of passengers wanting to get on the train then, but simply to enable the train to get to Shrewsbury by 9 a.m.

Fel y dywedais, mae'r trenau'n rhedeg o un pen i'r llall sydd unwaith eto yn cwtogi ar y trenau a ddarperir ar amseroedd sy'n gyfeillgar i deithwyr. Mae'r gwasanaeth presennol o Abertawe am 4.36 a.m. yn dechrau bryd hynny nid am fod haid o deithwyr yn dymuno teithio ar y trên ar yr adeg honno, ond yn syml, er mwyn galluogi'r trên i gyrraedd Amwythig erbyn 9 a.m.

On the rolling stock, the train operating companies have to pay an amazing sum of money to lease old rolling stock. Do not get me started on the leasing arrangements under the new privatised train system; that is a subject for a whole new debate. However, it means that we have huge costs that force Arriva to tailor its timetable to optimise its use of rolling stock, rather than to address the needs of passengers. The 153 units have a poor reliability record, can carry few bicycles-which we desperately need to be carried on the line-little bulky luggage, and offer poor visibility, and this on a line that is supposedly promoted as scenic. For those of you, unlike the Deputy Presiding Officer I am sure, who are unfamiliar with the 153 carriage, the windows are very high up, so if you want to look out, it is difficult to do so.

O ran y cerbydau, mae'n rhaid i'r cwmnïau sy'n gweithredu'r trenau dalu symiau anhygoel o arian i brydlesu hen gerbydau. Peidiwch â sôn wrthyf am y trefniadau prydlesu o dan y system trenau wedi'u preifateiddio newydd; mae hynny'n destun dadl newydd. Fodd bynnag, golyga fod gennym gostau aruthrol sy'n gorfodi Arriva i deilwra ei amserlen i sicrhau ei fod yn gwneud y defnydd gorau o'i gerbydau, yn hytrach na mynd i'r afael ag anghenion y teithwyr. Nid oes gan yr unedau 153 record dda o ddibynadwyedd, dim ond ychydig o feiciau y gallant gludo-sef rhywbeth y mae angen dybryd amdano ar y rheilffordd hon-prin yw'r bagiau mawr y gellir eu cludo arnynt, ac nid ydynt yn caniatáu i chi weld yn dda iawn; hynny ar reilffordd a gaiff ei hyrwyddo fel rheilffordd ag iddi olygfeydd ysblennydd. I'r rheini ohonoch, ar wahân i'r Dirprwy Lywydd yr wyf yn siwr, nad ydych yn gyfarwydd â'r cerbyd 153, mae'r ffenestri'n uchel iawn, felly os ydych am edrych allan, mae'n anodd gwneud hynny.

What can we do to develop the services on the heart of Wales line, and what am I asking Andrew Davies and the Welsh Assembly Government to do today? The first priority is to reinstate the fifth train. We had one once and when it was cut, the number of people using the line dropped dramatically. So we need to reintroduce the fifth train, to reduce service intervals and make the timetable suitable for a wider range of passengers.

Beth y gallwn ei wneud i ddatblygu'r gwasanaethau ar reilffordd Calon Cymru a beth yr wyf yn gofyn i Andrew Davies a Llywodraeth Cynulliad Cymru ei wneud heddiw? Y flaenoriaeth gyntaf yw ailddechrau'r pumed trên. Bu un gennym unwaith a phan y'i diddymwyd, gwelwyd gostyngiad sylweddol yn nifer y bobl a ddefnyddiai'r rheilffordd. Felly mae angen inni ailgyflwyno'r pumed trên i leihau'r bylchau yn y gwasanaeth ac i sicrhau bod yr amserlen yn fwy addas i ystod ehangach o deithwyr.

We need to introduce later last trains so that people can travel to the area from further afield and my sixth-form students from John Beddoes High School in Presteigne can come home from Shrewsbury a little later than they can at the moment, so they tell me.

Mae angen inni gyflwyno trenau olaf hwyrach fel y gall pobl deithio i'r ardal o bell ac y gall fy myfyrwyr chweched dosbarth o Ysgol Uwchradd John Beddoes yn Llanandras deithio adref o Amwythig ychydig yn hwyrach nag y gallant ar hyn o bryd, chwedl hwythau.

We realise that local passengers alone cannot justify expenditure on this line. That is why I, the forum and the travellers association, realise the importance of developing this line as a tourism opportunity. The establishment of some form of tourist train service as a precursor to part of an all-Wales initiative is vital.

Yr ydym yn sylweddoli na all teithwyr lleol yn unig gyfiawnhau gwariant ar y rheilffordd hon. Dyna paham yr wyf i, y fforwm a chymdeithas y teithwyr, yn sylweddoli pwysigrwydd datblygu'r rheilffordd hon fel cyfle i dwristiaeth. Mae'n hanfodol sefydlu rhyw ffurf ar wasanaeth trên i dwristiaid fel rhagflaenydd i fenter Cymru gyfan.

It could be done in many ways, but just imagine a train that can go to Manchester or Birmingham and allow people from that part of the world to get on and be greeted by well-trained service operators on the line, an organic hamper of locally produced Welsh food, and a trip into the heart of the Welsh countryside. It could be a flexible service, allowing them to get on and off the train at different intervals so that they can enjoy all of what Brecon and Radnorshire and mid Wales has to offer.

Gellir gwneud hyn mewn sawl ffordd, ond dychmygwch drên a all fynd i Fanceinion neu Birmingham gan ganiatáu i bobl o'r ardaloedd hynny fynd ar daith a chael eu croesawu gan weithredwyr gwasanaeth wedi'u hyfforddi'n dda, hamper organig o fwyd Cymreig wedi'i gynhyrchu'n lleol a thaith i galon cefn gwlad Cymru. Gallai fod yn wasanaeth hyblyg a fyddai'n caniatáu iddynt fynd oddi ar y trên mewn mannau gwahanol i fwynhau'r hyn sydd gan Frycheiniog a Maesyfed a'r Canolbarth i'w gynnig.

We need to introduce better rolling stock. Two-car units would be more reliable, would deal with peak loading problems, cycle access and bulky luggage and would be easier to see out of than the frankly awful class 153 units.

Mae angen inni gyflwyno cerbydau gwell. Byddai unedau dau gerbyd yn fwy dibynadwy, byddent yn ymdrin â phroblemau llwytho yn ystod y cyfnodau brig, byddai ganddynt le i feiciau a bagiau mawr a byddai'n haws gweld allan ohonynt na'r unedau dosbarth 153 erchyll hynny.

We need to work to achieve designation as a community railway and derive savings and enhanced flexibility of product development, marketing and operations from this. It would simply mean that it would be cheaper for us to do things on that line, if we could get that designation. We need to work with local authorities, tourism organisations and local communities along the line to use it as an environmentally sustainable, economic development driver for the area it serves. Would the Minister be willing to meet representatives of the Arcady foundation, an innovative project in Brecon and Radnorshire that seeks to do just that?

Mae angen inni weithio i sicrhau y caiff ei dynodi fel rheilffordd gymunedol gan sicrhau arbedion a hyblygrwydd gwell o ran datblygu a marchnata'r cynnyrch, a'r gweithrediadau sy'n deillio o hyn. Yn syml, byddai'n golygu y byddai'n haws inni wneud pethau ar y rheilffordd honno pe gallem gael y dynodiad hwnnw. Mae angen inni weithio gydag awdurdodau lleol, sefydliadau twristiaeth a chymunedau lleol ar hyd y rheilffordd i'w defnyddio fel adnodd i ysgogi datblygiad amgylcheddol, cynaliadwy ac economaidd ar gyfer yr ardal a wasanaetha. A fyddai'r Gweinidog yn fodlon cyfarfod â chynrychiolwyr o sefydliad Arcady, prosiect arloesol ym Mrycheiniog a Maesyfed sy'n ceisio gwneud yr union beth hwnnw?

We need further financial support and help for the heart of Wales line forum to help market the line and co-ordinate activities and to carry on the good work that it has already been doing. An operating base also needs to be established, I would argue, in Llandrindod Wells in order to increase flexibility on the line for operations and increase local employment. That would be easier to achieve if the line were designated as a community railway. Finally, we need to explore the possibility of using the line to carry more small local freight and parcels, building upon the Lasswade fish experience, and to carry timber using the freight multiple unit that has recently been experimented with on the Cambrian line.

Mae angen cefnogaeth ariannol a chymorth pellach i fforwm rheilffordd Calon Cymru er mwyn marchnata'r rheilffordd a chydlynu gweithgareddau a pharhau â'r gwaith da y mae eisoes wedi'i wneud. Mae angen sefydlu canolfan weithredu hefyd, byddwn yn dadlau, yn Llandrindod er mwyn sicrhau hyblygrwydd cynyddol ar y rheilffordd ar gyfer gweithrediadau ac i gynyddu cyflogaeth leol. Byddai hynny'n haws i'w gyflawni pe câi'r rheilffordd ei dynodi fel rheilffordd gymunedol. Yn olaf, mae angen inni archwilio'r posibilrwydd o ddefnyddio'r rheilffordd i gludo mwy o nwyddau a pharseli bach lleol, gan ddatblygu profiad pysgod Lasswade ac i gludo coed gan ddefnyddio'r uned gludo aml-bwrpas yr arbrofwyd yn ddiweddar â hi ar reilffordd Cambria.

We are, without doubt, fortunate that the line through the heart of Wales is still beating. It has survived Beeching and has endured through the irresponsible shambles that the Tories made of privatising the national network. This is a fantastic time for the railways in Wales. It is a time of growth that even the most enthusiastic doubted they would ever see: a new link to the airport is improving the links between Wales's rail network and the world at large, and the Ebbw Vale railway line, when it finally opens, will create a mass of new opportunities. However, we should not be content to see those as the end of the line.

Yr ydym, heb os, yn ffodus bod y rheilffordd drwy galon Cymru yn parhau i guro. Goroesodd Beeching a daliodd ei thir drwy'r llanast anghyfrifol a wnaeth y Torïaid wrth breifateiddio'r rhwydwaith cenedlaethol. Mae hwn yn gyfnod gwych i'r rheilffyrdd yng Nghymru. Mae'n gyfnod o dwf y bu i hyd yn oed y rhai mwyaf brwd amau y byddent yn ei weld: mae cyswllt newydd â'r maes awyr yn gwella'r cysylltiadau rhwng rhwydwaith rheilffyrdd Cymru a'r byd y tu hwnt a bydd rheilffordd Glynebwy, pan fydd yn agor o'r diwedd yn creu llu o gyfleoedd newydd. Fodd bynnag, ni ddylem fodloni ar y rheini'n unig.

The heart of Wales line opens up attractions to tourists, allows access for those wanting to attend Wales's central conference centre at Llandrindod Wells, and for people who need to get from places such as Ammanford into the centre of Swansea. This line has played a central role in the past, and must be at the heart of our thinking when we look at how we can further improve our rail network in the future.

Mae rheilffordd Calon Cymru yn galluogi twristiaid i gyrraedd atyniadau, yn caniatáu mynediad i'r rheini sydd am fynychu canolfan gynadledda ganolog Cymru yn Llandrindod, ac i'r rheini sydd angen mynd o leoedd megis Rhydaman i ganol Abertawe. Mae'r rheilffordd hon wedi chwarae rôl ganolog yn y gorffennol, a dylai fod wrth wraidd ein hystyriaethau wrth inni edrych ar sut y gallwn wella ein rhwydwaith rheilffyrdd ymhellach yn y dyfodol.

Elin Jones: Diolch i Kirsty Williams am gyflwyno'r ddadl bwysig hon. Cytunaf â hi yn llwyr pan ddywed fod potensial mawr i gynyddu'r defnydd o drenau yng nghefn gwlad Cymru. Mae'r buddsoddiad ar hyn o bryd mewn rheilffyrdd gwledig yn ddiffygiol tu hwnt. Yn achos y rheilffordd rhwng Aberystwyth a'r Amwythig, er enghraifft, nid oes digon o gerbydau ar y trenau, mae eu cyflwr yn annioddefol o wael ac yr wyf wedi clywed am enghreifftiau di-ri gan etholwyr-ac yr wyf wedi eu profi fy hun-o drenau sy'n colli cysylltiadau pwysig yn yr Amwythig ac yn Birmingham. Yn ogystal, mae angen buddsoddiad yn yr isadeiledd i sicrhau bod mannau pasio ar y lein i ganiatáu gwasanaeth bob awr.

Elin Jones: I thank Kirsty Williams for presenting this important debate. I agree wholeheartedly with her when she says that there is great potential to increase the use of trains in rural Wales. However, current investment in rural railways is deficient. In the case of the railway between Aberystwyth and Shrewsbury, for example, there are inadequate carriages on the trains, their condition is insufferable, and I have heard boundless examples from constituents-and I have also experienced it myself-of trains missing important connections in Shrewsbury and Birmingham. In addition, investment in needed in the infrastructure to secure passing places on the line to allow hourly services.

The Deputy Presiding Officer: Order. This is about the line through Llandrindod Wells.

Y Dirprwy Lywydd: Trefn. Mae hyn ynglyn â'r rheilffordd drwy Landrindod.

Eleanor Burnham: As you all know, I am also passionate about trains. I will restrict my comments to the Heart of Wales line, which I know well, as I have also been to many Liberal Democrat events on that railway. I am envious of the fact that Kirsty has the Heart of Wales railway; my first debate was about reopening the Barmouth to Ruabon line, which, for the same reasons as those outlined by Kirsty, could have a fantastic input for tourism and for resurrecting that area in the same way as the Heart of Wales line. I recommend that the Minister allows us, eventually, to travel all around Wales by railway. It is blue-sky thinking and an aspiration, but Minister, please indulge us.

Eleanor Burnham: Fel y gwyddoch, yr wyf hefyd yn ymddiddori'n fawr mewn trenau. Byddaf yn cyfyngu fy sylwadau i reilffordd Calon Cymru, rheilffordd yr wyf yn ei hadnabod yn dda gan fy mod wedi teithio i lawer o ddigwyddiadau'r Democratiaid Rhyddfrydol ar y rheilffordd honno. Yr wyf yn genfigennus fod gan Kirsty reilffordd Calon Cymru; yr oedd fy nadl gyntaf ynglyn ag ail-agor rheilffordd Abermaw i Riwabon, a allai gynnig llawer i dwristiaeth, am yr un rhesymau â'r rheini a amlinellwyd gan Kirsty, ac am adfer yr ardal yn yr un modd â rheilffordd Calon Cymru. Argymhellaf fod y Gweinidog yn ein caniatáu, yn y pendraw, i deithio drwy Gymru benbaladr gyda'r trên. Mae'n ddelfryd ac yn ddyhead, ond Weinidog, porthwch ein mympwy.

The Deputy Presiding Officer: Order. I call Nick Bourne; if you could stick to the line through Llandrindod Wells, I would be grateful.

Y Dirprwy Lywydd: Trefn. Galwaf ar Nick Bourne; os gallwch gadw at y rheilffordd drwy Landrindod, byddwn yn ddiolchgar.

Nick Bourne: I promise that I will. I thank Kirsty for putting this on the agenda, and for allowing me a minute of her time. I have used the line frequently, but never once to go to a Liberal Democrat function-not yet, anyway. I use it to travel between surgeries. I declare an interest as vice-president of the Heart of Wales Line Travellers' Association; it does fantastic work, as do the volunteers who work so hard along the line.

Nick Bourne: Addawaf y gwnaf hynny. Diolchaf i Kirsty am roi hyn ar yr agenda, ac am ganiatáu munud o'i hamser i mi. Yr wyf wedi defnyddio'r rheilffordd yn aml, ond erioed i fynychu digwyddiad Democratiaid Rhyddfrydol--ddim eto, beth bynnag. Defnyddiaf y rheilffordd i deithio rhwng cymorthfeydd. Datganaf ddiddordeb fel is-lywydd Cymdeithas Teithwyr Rheilffordd Calon Cymru; mae'n gwneud gwaith gwych, fel y gwna'r gwirfoddolwyr sy'n gweithio mor galed ar hyd y rheilffordd.

One moment that many of us will remember is when the Queen, in her jubilee year, alighted at Dolau station; so she has used the Heart of Wales line. I hope the Minister has been listening to the need for a fifth train. If we can give one message, that is the truly important one, though I associate myself with everything that Kirsty said. It is a fantastic line, and travels through terrific countryside. Anyone who has not been on it should do so because it really is a terrific line and provides a valuable service not only for locals, but also for tourists. The points about cycles was also well made. It is a gem. What good is Wales without its heart? We sometimes concentrate too much on the north and the south, and forget about the heart in the middle, and this is what this debate is about. It is vital that we provide the necessary assistance for this valuable service.

Un digwyddiad sy'n gofiadwy i lawer ohonom yw hwnnw yn ystod blwyddyn jiwbilî'r Frenhines pan fu iddi ddod oddi ar y trên yng ngorsaf Dolau; felly mae hithau wedi defnyddio rheilffordd Calon Cymru. Gobeithiaf fod y Gweinidog wedi bod yn gwrando ar yr angen am bumed trên. Os gallwn gyfleu un neges, sef yr un wirioneddol bwysig, er yr wyf yn cytuno â phopeth a ddywedodd Kirsty. Mae'n rheilffordd wych, ac mae'n teithio drwy gefn gwlad ryfeddol. Dylai unrhyw un sydd heb fod arni wneud hynny oherwydd mae'n rheilffordd ryfeddol sy'n darparu gwasanaeth gwerthfawr i bobl leol yn ogystal â thwristiaid. Gwnaed y pwynt am feiciau yn dda iawn hefyd. Mae'n drysor. Beth yw gwerth Cymru heb ei chalon? Ar brydiau yr ydym yn canolbwyntio yn ormodol ar y gogledd a'r de ac yn anghofio am y canol, a dyma fwriad y ddadl hon. Mae'n hanfodol ein bod yn darparu'r cymorth angenrheidiol i'r gwasanaeth gwerthfawr hwn.

The Minister for Economic Development and Transport (Andrew Davies): Like Nick Bourne, I declare an interest as I am also a vice-president of the Heart of Wales Line Travellers' Association. I also have a family interest, as my grandfather was an engine driver on what was then the Great Western railway based at Llandeilo. That is where my passion for railways comes from-as everyone is talking about passion this afternoon.

Y Gweinidog dros Ddatblygu Economaidd a Thrafnidiaeth (Andrew Davies): Fel Nick Bourne, datganaf ddiddordeb gan fy mod innau hefyd yn is-lywydd Cymdeithas Teithwyr Rheilffordd Calon Cymru. Mae gennyf ddiddordeb teuluol hefyd, gan y bu fy nhad-cu yn gyrru injan ar yr hyn a oedd bryd hynny yn rheilffordd y Great Western wedi'i leoli yn Llandeilo. Dyna darddiad fy angerdd am reilffyrdd--gan fod pawb yn siarad am angerdd y prynhawn yma.

Sustaining and improving the railways of Wales is an integral part of our policy and our agenda for improving public transport. As we heard in questions earlier, there has been an increase in the regularity of services, and improved local connections for services in rural Wales. Our powers at the moment are restricted, but with the transfer of functions following the Railways Act 2005, we will have considerably enhanced powers in this area. This will be supported by the Transport (Wales) Bill, when-and I am sure that that will be shortly-it reaches the statute book in the new year. Together, that will represent the largest transfer of powers to the Assembly since this institution was established in 1999.

Mae cynnal a gwella'r rheilffyrdd yng Nghymru yn rhan annatod o'n polisi a'n hagenda ar gyfer gwella trafnidiaeth gyhoeddus. Fel y clywsom yn y cwestiynau yn gynharach, bu cynnydd yn rheoleidd-dra'r gwasanaethau, a chysylltiadau lleol gwell ar gyfer gwasanaethau yng Nghymru wledig. Mae ein pwerau wedi'u cyfyngu ar hyn o bryd, ond gyda throsglwyddiad swyddogaethau yn dilyn Deddf Rheilffyrdd 2005, bydd gennym fwy o bwerau o lawer yn y maes hwn. Cefnogir hyn gan y Mesur Trafnidiaeth (Cymru), pan fydd--ac yr wyf yn sicr y bydd hynny yn fuan--yn cyrraedd y llyfr statud yn y flwyddyn newydd. Ynghyd bydd hynny'n cynrychioli'r trosglwyddiad mwyaf o bwerau i'r Cynulliad ers ei sefydlu yn 1999.

Eleanor Burnham: Minister, can you clarify whether it will be necessary for Network Rail to discuss matters of infrastructure with the Assembly Government under the Act?

Eleanor Burnham: Weinidog, a allwch egluro p'un a fydd yn angenrheidiol i Network Rail drafod materion seilwaith gyda Llywodraeth y Cynulliad o dan y Ddeddf?

Andrew Davies: Although Network Rail will technically be non-devolved, it has clearly indicated that it wants to work closely with us in enhancing rail infrastructure. We will become co-signatories, with the Department for Transport, to the Wales and borders franchise under the powers of the Railways Act 2005 from April 2006.

Andrew Davies: Er yn dechnegol na fydd Network Rail wedi'i ddatganoli, dangosodd yn glir eu bod am weithio'n agos â ni i wella seilwaith y rheilffyrdd. Byddwn yn gyd-arwyddwyr, gyda'r Adran Drafnidiaeth, i fasnachfraint Cymru a'r Gororau dan bwerau Deddf Rheilffyrdd 2005 o fis Ebrill 2006.

As I said, we will have substantially increased powers in transport, not least of which in rail. There has been substantial ongoing inward investment in rail, particularly as I announced in my transport review last December. Some of the achievements have already been mentioned. There has been substantial investment in rail infrastructure over and above what Network Rail has already committed to. We have improved station facilities in many parts of Wales-in north, south and mid Wales. We have developed interchanges, including on the Heart of Wales line, and we have lengthened stations and added rolling stock. The issue of safety, security and comfort was raised in questions earlier, and we are grant-aiding Arriva Trains Wales to provide on-train CCTV on all of its trains. This should be in place next year. This will benefit the Heart of Wales line as well as other routes throughout Wales.

Fel y dywedais, bydd gennym fwy o bwerau o lawer ym maes trafnidiaeth, nid y lleiaf ohonynt fydd y rheilffyrdd. Bu mewnfuddsoddiad sylweddol parhaus mewn rheilffyrdd, yn enwedig fel y cyhoeddais yn fy adolygiad trafnidiaeth fis Rhagfyr y llynedd. Soniwyd am rai o'r llwyddiannau eisoes. Bu buddsoddiad sylweddol yn y seilwaith rheilffyrdd ar ben yr hyn mae Network Rail wedi ymrwymo iddo. Yr ydym wedi gwella adnoddau gorsafoedd mewn llawer o rannau o Gymru--yn y gogledd, de a'r canolbarth. Yr ydym wedi datblygu cyfnewidfeydd, gan gynnwys ar reilffordd Calon Cymru, ac yr ydym wedi ymestyn gorsafoedd ac wedi ychwanegu cerbydau. Codwyd y mater o ddiogelwch a chysur yn y cwestiynau ynghynt, ac yr ydym yn rhoi cymorth grant i Drenau Arriva Cymru i ddarparu teledu cylch cyfyng ar ei holl drenau. Dylai hyn fod ar waith y flwyddyn nesaf. Bydd hyn o les i reilffordd Calon Cymru yn ogystal â llwybrau eraill drwy Gymru.

As I am sure that you would expect, the main focus of investment has been on the heavily used railways in the main conurbations. As Kirsty said, largely, we are dealing with rolling stock inherited from previous franchises and we have inherited previously established leasing arrangements. However, we are working with Arriva Trains Wales to look at what we can do to substantially improve rolling stock, not just on the Heart of Wales line but in other parts of Wales.

Fel yr wyf yn sicr y byddech yn disgwyl, bu'r prif ffocws buddsoddi ar y rheilffyrdd a ddefnyddir llawer yn y prif gytrefi. Fel dywedodd Kirsty, yr ydym yn ymdrin â'r cerbydau a etifeddwyd gan fasnachfreintiau blaenorol yn bennaf, ac yr ydym wedi etifeddu trefniadau prydlesu a sefydlwyd yn flaenorol. Fodd bynnag, yr ydym yn gweithio gyda Threnau Arriva Cymru i edrych ar beth y gallwn ei wneud i wella cerbydau yn sylweddol, nid ar reilffordd Calon Cymru yn unig ond mewn rhannau eraill o Gymru.

I am sure that you will appreciate that the £50 million investment that I announced earlier this year in additional rolling stock for peak Valleys capacity, in the Cardiff-Valleys area, was needed in response to the extremely high levels of overcrowding at peak times. Having said that, in my frequent meetings with Arriva Trains Wales, and most particularly since Graeme Bunker has taken over as managing director, I have looked at precisely some of the suggestions that Kirsty has made, and at what we can do to improve the rolling stock, particularly aimed at the tourism industry. Arriva Trains has been working closely with the Wales Tourist Board looking at ways in which different rolling stock could be used to target the visitor market and specialised activities, such as cycling holidays and other activity-centred holidays, on the Heart of Wales line.

Yr wyf yn sicr y byddwch yn gwerthfawrogi'r angen am y buddsoddiad £50 miliwn y cyhoeddais ynghynt eleni mewn cerbydau ychwanegol ar gyfer capasiti'r Cymoedd yn ystod oriau brig yn ardal Caerdydd--Y Cymoedd, i ymateb i'r lefelau uchel iawn o orlenwi yn ystod oriau brig. Wedi dweud hynny, yn fy nghyfarfodydd cyson gyda Threnau Arriva Cymru, ac yn enwedig ers i Graeme Bunker gymryd drosodd fel rheolwr gyfarwyddwr, yr wyf wedi edrych yn fanwl ar rai o'r awgrymiadau a wnaed gan Kirsty, ac ar beth y gallwn ei wneud i wella'r cerbydau, yn enwedig o safbwynt y diwydiant twristiaeth. Mae Trenau Arriva wedi bod yn cydweithio'n agos gyda Bwrdd Croeso Cymru i edrych ar ffyrdd y gellir defnyddio gwahanol gerbydau i dargedu'r farchnad ymwelwyr a digwyddiadau arbenigol, megis gwyliau beicio a gwyliau gweithgaredd eraill ar reilffordd Calon Cymru.

Like many others in rural areas, this line is of vital importance to people in the towns, villages and communities that it serves. It is vital-as Kirsty said-in terms of travelling between the smaller communities and the larger centres, particularly Swansea, Shrewsbury, Llandrindod Wells and Llandeilo. I am delighted that the Assembly Government, and I as a Minister, have been able to provide positive support for the Heart of Wales line. I am delighted that we are joined today by representatives of the Heart of Wales Line Travellers' Association with whom we work closely.

Fel llawer mewn ardaloedd gwledig, mae'r rheilffordd hon o bwysigrwydd hanfodol i bobl yn y trefi, y pentrefi a'r cymunedau a wasanaethir ganddi. Mae'n hanfodol--fel dywedodd Kirsty--o ran teithio rhwng y cymunedau llai a'r canolfannau mwy, yn enwedig Abertawe, Amwythig, Llandrindod a Llandeilo. Yr wyf yn ymhyfrydu yn y ffaith y bu modd i Lywodraeth y Cynulliad, a minnau fel Gweinidog, roi cefnogaeth gadarnhaol i reilffordd Calon Cymru. Yr wyf yn ymhyfrydu yn y ffaith bod cynrychiolwyr o Gymdeithas Teithwyr Rheilffordd Calon Cymru sydd yn cydweithio'n agos gyda ni wedi ymuno â ni heddiw.

To date, this funding has largely been through the Welsh Assembly Government's transport grant scheme which has been used, as I said earlier, to improve interchange facilities at Ammanford and Llandovery stations and also for the provision of information points at stations all along the line. Travelling on the line with friends this summer, on a Sunday visit to Llandrindod Wells, I was struck by the community spirit and the way in which local communities served by the line take a passionate interest in the stations. For those who have not travelled on that line, I commend it to you. The pride that local people take in those stations is highly commendable and should be widely supported.

Hyd yma, mae'r arian wedi dod o gynllun grant trafnidiaeth Llywodraeth Cynulliad Cymru yn bennaf, a ddefnyddiwyd, fel y soniais ynghynt, i wella adnoddau cyfnewidfeydd yng ngorsafoedd Rhydaman a Llanymddyfri a hefyd er mwyn darparu pwyntiau gwybodaeth yn y gorsafoedd ar hyd y rheilffordd gyfan. Wrth deithio ar y rheilffordd gyda ffrindiau'r haf yma, ar ymweliad ar ddydd Sul â Llandrindod, fe'm synnwyd gan ysbryd y gymuned a'r ffordd y mae cymunedau lleol a wasanaethir gan y rheilffordd yn cymryd diddordeb brwd yn y gorsafoedd. I'r rheini ohonoch sydd heb deithio ar y rheilffordd, fe'i cymeradwyaf i chi. Mae'r balchder mae pobl leol yn ei gymryd yn y gorsafoedd hynny i'w gymeradwyo'n fawr a dylid ei gefnogi.

We are also providing grant aid to the Heart of Wales Line Forum for the second winter service, on which Kirsty was kind enough to congratulate us. I know that this is already proving popular, not least due to the forum's promotion of the 'Rail and Sunday Roast' trips. This is an excellent example of where imaginative and energetic marketing can promote take-up. I am sure that the forum will continue to build on its success.

Yr ydym hefyd yn rhoi cymorth grant i Fforwm Rheilffordd Calon Cymru ar gyfer yr ail wasanaeth gaeaf, yr oedd Kirsty yn garedig iawn i'n llongyfarch arno. Yr wyf yn gwybod bod hyn eisoes yn boblogaidd, nid yn unig oherwydd hyrwyddiad y fforwm o deithiau 'Rheilffordd a Rhost Sul'. Mae hyn yn enghraifft wych o'r modd y gall marchnata creadigol a brwdfrydig hyrwyddo defnydd. Yr wyf yn sicr y bydd y fforwm yn parhau i adeiladu ar ei lwyddiant.

Also promoted is the Heart of Wales railcard which offers at least one-third off all individual standard class fares on the line to local residents.

Hyrwyddwyd cerdyn rheilffordd Calon Cymru hefyd, sy'n cynnig o leiaf un rhan o dair oddi ar bob pris dosbarth safonol unigol ar y rheilffordd i drigolion lleol.

I recognise the hard work that the Heart of Wales Line Forum undertakes in promoting the line. Assembly Government officials regularly attend forum meetings, and are kept informed of developments and initiatives. The forum works extremely hard to promote and develop the Heart of Wales line, and has prepared a 20-point action plan, which aims to increase patronage on the line.

Cydnabyddaf y gwaith caled mae Fforwm Rheilffordd Calon Cymru yn ei wneud i hyrwyddo'r rheilffordd. Mae swyddogion Llywodraeth y Cynulliad yn mynychu cyfarfodydd o'r fforwm yn gyson a chânt y wybodaeth ddiweddaraf am ddatblygiadau a mentrau. Mae'r fforwm yn gweithio'n arbennig o galed i hyrwyddo a datblygu rheilffordd Calon Cymru a pharatôdd gynllun gweithredu 20 pwynt ag iddo'r nod o gynyddu'r cwsmeriaid ar y rheilffordd.

The station adoption scheme, run by the Association of Community Rail Partnerships, has been successful along this route; the Dolau station scheme, for example, is a showpiece of what such schemes can achieve, and has won a Britain in Bloom award again this year. The Heart of Wales line is listed as a potential community railway, and I welcome the approach that the Heart of Wales Line Forum is taking in building close, mutually beneficial links with the communities served by the line. Across Britain, it is seen as one of the leading lines in adopting this approach.

Bu'r cynllun mabwysiadu gorsaf, a gaiff ei redeg gan Gymdeithas Partneriaethau Rheilffyrdd Cymunedol yn llwyddiannus ar hyd y llwybr hwn; mae cynllun gorsaf Dolau, er enghraifft, yn esiampl wych o'r hyn y gall cynlluniau o'r math ei gyflawni, ac enillodd wobr Prydain yn ei Blodau eto eleni. Rhestrir rheilffordd Calon Cymru fel rheilffordd gymunedol posibl, a chroesawaf yr ymagwedd mae Fforwm Rheilffordd Calon Cymru yn ei chymryd wrth feithrin cysylltiadau agos, cyd-fuddiol gyda chymunedau a wasanaethir gan y rheilffordd. Ledled Prydain, fe'i gwelir fel un o'r rheilffyrdd blaenllaw wrth fabwysiadu'r ymagwedd hon.

To conclude, I thank Kirsty again for initiating this debate. It is an important issue, particularly for communities in mid Wales. The Welsh Assembly Government will continue to work in partnership with Arriva Trains Wales, Network Rail and local interest groups, such as the forum, to deliver improvements to the rail network, aimed at benefiting town, city, but above all, countryside.

I orffen, diolchaf i Kirsty eto am ddechrau'r ddadl hon. Mae'n fater pwysig, yn enwedig i gymunedau yn y Canolbarth. Bydd Llywodraeth Cynulliad Cymru yn parhau i weithio mewn partneriaeth â Threnau Arriva Cymru, Network Rail a grwpiau lleol â diddordeb, megis y fforwm, i gyflwyno gwelliannau i'r rhwydwaith rheilffyrdd ac sydd wedi'u hanelu er budd trefi a dinasoedd, ond yn bennaf oll, cefn gwlad.

The Deputy Presiding Officer: That brings today's proceedings to a close.

Y Dirprwy Lywydd: Daw hynny â chyfarfod heddiw i ben.